id | Begrip | Trefwoord: dialectopgave (plaats) | Omschrijving |
---|---|---|---|
17584 | baard | baard: baard (Swalmen) | baard [DC 01 (1931)] III-1-1 |
22196 | baard(jes) | baard: baard (Swalmen) | Hoe heten de onderdelen van de slagpen? (de cijfers tussen haakjes verwijzen naar tekening 3): baardjes (4) [N 93 (1983)] III-3-2 |
34484 | baarmoeder van de kip | eierstek: ęi̯ǝrštɛk (Swalmen) | Het geheel der geslachtsorganen van een kip. [N 19, 57] I-12 |
34113 | baarmoeder van de koe | baarmoeder: bārmudǝr (Swalmen), baarmoer: bārmōr (Swalmen) | [N 3A, 48; A 48A, 47a] I-11 |
20551 | babbelaar | babbelaar: babbelêr (Swalmen), babbeltje: babbeltje (Swalmen), bábbeltjə (Swalmen) | babbelaar [SGV (1914)] || babbelaar; Hoe noemt U: Een balletje van suiker of stroop (babbelder, babbelaar, brok, babbel(tje), suikerbal, sabbelder, ababol, rababbel, kussentje, spekje, steek, kokinje, babbelut) [N 80 (1980)] III-2-3 |
21163 | bagagewagen | bagagewagen: bagagewaage (Swalmen) | een bagagewagen bij een trein [fourgon, bak] [N 90 (1982)] III-3-1 |
21185 | baggermolen | bagger: ps. letterlijk overgenomen! baGGer (Swalmen), baggermolen: baggermeule (Swalmen) | een baggermolen die zand opzuigt en door een buis ver weg perst (opper, zandzuiger, zuiger) [N 90 (1982)] III-3-1 |
34585 | bak | bak: bak (Swalmen), karbak: kɛrbak (Swalmen), karrenbak: kɛrǝbak (Swalmen) | Het gedeelte van de kar, wagen of kruiwagen waarin de lading vervoerd wordt. De bak bestaat uit zijwand, voorwand, achterwand en bodem (zie die lemmata). Er kunnen zo nodig verhoogsels op gezet worden. Het woordtype brak betekende oorspronkelijk "zijwand" en werd als zodanig dikwijls in het meervoud gebruikt. De betekenis van de enkelvoudsvorm ontwikkelde zich metonymisch naar "bak in zijn geheel". De betekenis "draagbalk van de bak" (zie het lemma draagbalken), verwant met "zijwand", komt nog vaak voor, vooral in Nederlands Limburg. De woordtypen slagbak, kipbak, slagkarbak, aardkarbak en clitchètbak duiden een bak aan die kan kippen. [N 17, 22; N 18, 99; N G,, 57; JG 1a; JG 1b; JG 1d; JG 2b; monogr] I-13 |
34257 | bak om boter in te kneden | botterteil: [botter]tęi̯l (Swalmen) | Kneedbak die schuin werd geplaatst om de melk uit de geknede boter te laten vloeien. Zie voor de fonetische documentatie van (boter) en (botter) het lemma ''boter'' (12.14) in deze aflevering. [N 12, 51, 59 en 61; JG 1a, 1b; A 7, 22; Ge 22, 15, 72 en 73; L 27, 67 en 68; monogr.; N 5A (I] I-11 |
25587 | bakblik | mikkebak: mekǝbak (Swalmen) | De metalen vorm, een blik of bus, waarin de bakker het deeg laat narijzen voordat hij het in de oven plaatst. Vaak wordt het deeg op een plaat gelegd met soms die beperking dat het dan om het bereiden van witbrood gaat (Q 82) of om het maken van vla, beschuit of broodjes (Q 191, 204 en L 291). Vroeger moet men het deeg, vooral van roggebrood, ook wel op de stenen van de ovenvloer geplaatst hebben (in L 289b en L 291). In Q 204 plaatst men het opgemaakte deeg ook wel op vierkante stukken karton. Volgens Schoep (blz. 100) wordt het gevormde brood na het opmaken hetzij in bussen hetzij tussen kleedjes gelegd. Zo wordt het woordtype "deegkleedje" in dit lemma verklaarbaar. [N 29, 37; monogr.] II-1 |