id | Begrip | Trefwoord: dialectopgave (plaats) | Omschrijving |
---|---|---|---|
19695 | kast | schap: šōͅp (Bommershoven, ... ) | kast [ZND 01 (1922)] || Leg die broden op de kast [ZND 05 (1924)] III-2-1 |
19826 | kat | kat: kát (Bommershoven) | kat [Goossens 1b (1960)] III-2-1 |
20488 | kauwen | malen: verzamelfiche, ook mat. van ZND 1a-m mōͅlə (Bommershoven) | kauwen [ZND 01u (1924)] III-2-3 |
33781 | keel | keel: kiɛl (Bommershoven), strot: struǝ.t (Bommershoven) | Zie afbeelding 2.16. [JG 1a, 1b; N 8, 29] I-9 |
17628 | keel, strot | strot: strōət (Bommershoven) | Pak hem bij zijn strot (keel). [ZND 07 (1924)] III-1-1 |
32739 | keerstrook, wendakker | voordel: vi̯ō.l (Bommershoven) | Een keerstrook of wendakker is de strook grond aan het uiteinde van een akker waar de ploeg gekeerd wordt. Deze strook ligt dwars op de voren van het groot geploegd middendeel. Als men aan het voor- en achtereinde van de akker niet op een belendend perceel of op een (veld)weg kan keren, heeft men twee keerstroken nodig. De keerstrook werd oorspronkelijk onbebouwd gelaten, later werd ook zij geploegd. Een aantal benamingen kunnen ook gebruikt worden voor een strook grond in het algemeen; soms wordt er op gewezen dat men via de keerstrook toegang tot het perceel heeft. De strook is breder dan normaal als zij in de lengterichting aan een afrastering of haag grenst. [N 11, 50a; N 11A, 125b; JG 1a + 1b + 1c; JG 2b + 2c; A 18, 2; A 33, 3 + 4 + 5; L B2, 246; L 34, 47; monogr.] I-1 |
26667 | ketsen, molenkar varen | uitvaren: ø̜ǝt˲vǭǝrǝ (Bommershoven) | Zakken graan of meel ophalen en thuisbrengen. Zie voor de fonetische documentatie van het woord ømolenkarŋ het lemma ɛmolenkarɛ.' [N O, 38q; Vds 267; Jan 259; Coe 238; Grof 264] II-3 |
32783 | kettingeg, weide-eg | kettel[eg]: kętǝl[eg] (Bommershoven) | De kettingeg bestaat uit een vier-, soms driehoekig raam of slechts uit een losse voor- en achterbalk, waartussen kettingen gespannen zijn. Aan deze kettingen zijn korte en lichte tanden bevestigd. Zie afb. 13 en 14. Met de kettingeg wordt voornamelijk licht werk verricht. Het bekendst is het gebruik als weide-eg. Men bewerkt de weide met de kettingeg om de grasmat luchtiger te maken, om mest te verspreiden en molshopen te slechten. Men kan de kettingeg ook gebruiken om gerooide en in panden gelegde suikerbieten van de aanklevende aarde te ontdoen. Soms wordt met de kettingeg ook akkerland bewerkt. Van enige termen aan het einde van het lemma vindt men de plaatselijke varianten in het lemma ¬¥akkersleep, weidesleep¬¥ vermeld. Voor ''eg'' en ''eg'' zie men de toelichting bij het lemma ''eg''. [JG 1a + 1b + 2c; A 13, 16b; A 40, 10; N 11, 72e + 71 add.; N 11A, 163a + 181f; N 14, 81 add.; N J, 10; N P, 18b; monogr.] I-2 |
33163 | kiemen, schieten, botten van pootaardappelen | kijnen: kęi̯nǝ (Bommershoven), schieten: sxii̯tǝ (Bommershoven) | J. Goossens heeft in zijn enquêtes twee begrippen afgevraagd: "kiemen" (algemeen van een zaadje) en "botten" (gezegd van een pootaardappel, wanneer deze in de kiembak ligt); afgezien van een klein fonetisch detail zijn er géén afwijkingen tussen beide lijsten van antwoorden, behoudens in P 187, waar "botten" jongen (wellicht schertsend?) is; in Q 3, 5, 9 en 187a waar voor de aardappel botten wordt gegeven (wellicht invloed van de cultuurtaal) en in Q 156 waar voor de aardappels ze zijn gehikt werd opgegeven. De opgaven van beide lijsten zijn derhalve in dit lemma samengenomen. Kienen moet begrepen worden als een contaminatie van kiemen (voor de klinker) en kijnen (voor de slotmedeklinker). Zie ook de toelichting bij het voorgaande lemma Scheut. [N M, 16b; JG 1a, 1b, 2c; monogr.; add. uit S 17] I-5 |
17764 | kies | baaktand: bōoktān (Bommershoven), bōəktānt (Bommershoven) | baktand [ZND 01u (1924)] || Baktanden (dikke tanden). [ZND 07 (1924)] III-1-1 |