| 20582 |
avondmaal |
avondbrood:
aoventbrüüet (Q253p Montzen),
o.əvəntbru‧ə.t (Q253p Montzen),
òâvendbrūet (Q253p Montzen)
|
de laatste maaltijd van de dag (verschil tussen zomer en winter [N 06 (1960)] || de laatste maaltijd van de dag, avondeten [ZND 02 (1923)] || namen en uren van de dagelijkse maaltijden: 19 uur 30 [ZND 18G (1935)]
III-2-3
|
| 20546 |
azijn |
essig:
ęsex (Q253p Montzen),
verzamelfiche, ook mat. van ZND 1, a-m
e.səx (Q253p Montzen),
esseg (Q253p Montzen)
|
azijn [ZND 01u (1924)] || Azijn, gemaakt van het sap van bij voorkeur zure appelen. Volgens de informant uit Q 249 werd de azijn die men vroeger maakte, gebruikt als geneesmiddel voor zieke dieren. [N 57, 38a]
II-2, III-2-3
|
| 22321 |
baantje glijden op het ijs |
hukkebaan lopen:
hekkebaan lope (Q253p Montzen),
hoekkebaan lope (Q253p Montzen),
slepen:
schlîpe (Q253p Montzen, ...
Q253p Montzen)
|
Baantje glijden [siddere, slibbere, sleure, kejje]. [N 07 (1961)] || Hoe noemt men: op het ijs glijden (zonder schaatsen). [ZND 14 (1926)] || Slieren (op het ijs glijden zonder schaatsen). [ZND 06 (1924)]
III-3-2
|
| 28005 |
baas |
meester:
mę̄stǝr (Q253p Montzen)
|
Eigenaar van het schoenmakersbedrijf of -bedrijfje. [N 60, 217e]
II-10
|
| 33417 |
bakhuis |
bakhuis:
bakǝs (Q253p Montzen)
|
Het bakhuis is een vertrek of, vaak alleenstaand, gebouw waar de bakoven zich bevond. Daarin bakte men vroeger brood en in veel gevallen kookte men daar ook het veevoer. Zie afbeelding 13. [N 5A, 79a; N 5, 109; L 1, a-m; L 12, 8; OB 2, 1; monogr.; add. uit S 50; Gwn 4, 2]
I-6
|
| 17586 |
bakkebaard(en) |
favoris (fr.):
Mv.
favoris (Q253p Montzen)
|
Bakkebaard: baard die men alleen op of langs de wangen laat groeien (bakkebaarden, fabriezen, favoris) [N 106 (2001)]
III-1-1
|
| 20585 |
bakken |
bakken:
bakke (Q253p Montzen),
bákkə (Q253p Montzen)
|
bakken [RND], [ZND 01 (1922)]
III-2-3
|
| 25512 |
bakkershout |
bord:
bøǝt (Q253p Montzen),
fak:
fak (Q253p Montzen)
|
Het hout waarmee de oven gestookt wordt. Op grond van de vraagstelling valt dit lemma uiteen in een aantal woordtypen dat "takkenbos" betekent en een aantal dat "hout", "delen van hout" of "een bepaalde houtsoort" aanduidt. Een paar woordtypen geven een bepaalde hoeveelheid van het hout of een maat ervan aan. Uit de toelichtingen van sommige informanten kan men opmaken dat palen, gelachterhout of maathout door de bakker werd gebruikt. Uiteraard stookte deze ook takkenbossen. De ene houtsoort was meer geschikt voor het branden dan de andere. Eikehout gaf meer hitte dan dennehout maar dit laatste brandde het gemakkelijkst en gaf volgens de één (L 371) smakelijker brood, terwijl de ander (L 315) beweert dat het sap van eikehout de beste reuk aan het brood gaf. In het algemeen werd alle hout gestookt. [N 29, 7; A 32, 20; OB 2, 9; L 22, 16a; L 22, 33e; monogr.; Gwn 9, 5; R 14, 23c; S 32 add.; L 20, 5; N 18, 28 add.]
II-1
|
| 25603 |
baksel |
bak:
bak (Q253p Montzen),
gebakt:
gǝbęk (Q253p Montzen)
|
Hoeveelheid deeg die in één keer gebakken wordt. Het kan hier gaan om een grotere of kleinere hoeveelheid deeg. De hoeveelheid kan blijkens de opgaven een "moelde" (= baktrog), een pond (zie woordtype "pundel"), "voor één brood" zijn, of minder bepaald een "klomp", "kneedsel" enz. zijn. "malood" duidt op een hoeveelheid baksel, gemalen graan, dat in een bakzak naar de molen gaat. Ook Weyns (blz. 37) maakt melding van het gebruik van een bakzak. Op de vooravond van het bakken moest deze bakzak terug zijn van de molen: door het malen verkreeg het meel een zekere warmtegraad en moest afkoelen, voordat het in de baktrog ging. [L 32, 50; rnonogr.]
II-1
|
| 29808 |
baksteen |
brik:
brek (Q253p Montzen)
|
Uit klei of leem gebakken steen die voor metselwerk, en in hardgebakken vorm, ook voor bestrating wordt gebruikt. Het woordtype rijnvorm (P 47) duidt een bepaald formaat (180x 85x50 mm) van steen aan dat als basis dient om het stukloon te berekenen (Schuddinck, pag. 164). De benaming klinker wordt volgens Coopman (pag. 34) gebruikt voor de beste soort baksteen. Over de waalsteen merkt hij op (pag. 87) dat deze aan de oevers van Waal, Boven-Rijn, Lek en Maas wordt gebakken. [Wi 10; S 37; L 32, 95; N 98, 160; N 30, 52a; monogr.]
II-8
|