20071 |
goudsbloem |
goudsbloem:
calendula officinalis
gaoldsbloem (L244a Veulen)
|
Goudsbloem (calendula officinalis). Grote oranjekleurige bloemen. Bijna alle vruchten zijn sikkelvormig gekromd. Gekweekt, ook in blekere kleuren en vaak verwilderd. Bloeitijd van mei tot november (gauwbloem, goudbloem, dodbloem).
III-2-1
|
33035 |
graanzwad, rij gemaaide halmen |
rij-hoop:
ręi̯-høǝp (P196p Veulen)
|
De in dit lemma opgenomen woorden geven weer hetgeen men wel het "ouderwets graanzwad" (Goossens 1963, 100) noemt: zowel de lange rij neerliggende halmen die men met de zeis heeft gemaaid, alsook de rij pikkelingen die na het aftrekken met de zicht liggen te wachten tot ze gebonden worden tot garven. Volgens Goossens o.c. komt het gezwad-gebied overeen met het gebied waar het graan met de zeis wordt gemaaid. Strikt genomen gaat het hier om het resultaat van de maaihandeling: de hoeveelheid gemaaide halmen. De typen gang, jaan en baan echter geven ook aan de hoeveelheid die men gaat maaien (een baan, enz. maaien) alsook het "lege", afgemaaide stuk van het veld; zie voor dit laatste begrip het lemma ''maaipad'' (4.2.11). In kaart 25 zijn de oudere heteroniemen opgenomen. De geografische verspreiding van baan in Haspengouw is weergegeven in kaart 26; Goossens 1963, I.104 en II.52 noemt het daar een jonger synoniem van gang of jaan dat betekenisuitbreiding heeft gekregen vanuit "maaipad" tot "graanzwad"; zie ook hier kaart 28. Vergelijk ook de kaarten bij de lemma''s ''zwad, houw'' (3.1.4) en ''gezwad, regel gemaaid gras'' (3.1.5) in aflevering I.3. [Goossens 1963, 100]
I-4
|
19331 |
grapjas |
floeperd:
floeperd (L244a Veulen),
oelewapper:
oelewápper (L244a Veulen)
|
grapjas || snaak, grapjas
III-1-4
|
32862 |
gras (af)maaien |
afmaaien:
āf[maaien] (P196p Veulen)
|
Hieronder worden de specifieke woorden voor het maaien van het gras opgenomen; vergelijk de toelichting bij het voorgaande lemma. Het object is in alle gevallen "gras". Het woordtype afmaaien is hier het frequentst; per variant van af- staan hier eerst de vormen waarvan het tweede element identiek is aan de in het voorgaande lemma fonetisch gedocumenteerde opgaven voor maaien; daarna de daarvan afwijkende opgaven voor -maaien. [N 15, 15a add.; N 18, 79 add.; A 23, 16 add.; L 35, 85; RND 122 add.; Lu 1, 16 II add.; monogr.]
I-3
|
19460 |
grasveld, bleekveld |
groes:
groēs (L244a Veulen)
|
klein grasveld bij het huis
III-2-1
|
17541 |
groeien |
wassen:
wasǝ (P196p Veulen)
|
De algemene benaming voor het groter worden van het gewas. Het oude Limburgse woord is wassen; zoals de kaart laat zien, komt de term groeien onder invloed van het Nederlands echter al in bijna heel Limburg voor. Aarden betekent eigenlijk "goed groeien, goede opbrengst laten verwachten", evenals (ge)dijen en tieren in het tweede deel van het lemma. De benaming struiken betekent "een struik vormen" in de uitdrukking "het koren is al goed gestruikt" (Q 111). De opgegeven antwoorden voor "dat gewas ''gedijt'' niet" staan achter in het lemma bijeen. [RND 124; L 32, 13; L 44, 45; monogr.; add. uit A 3, 16; L 4, 16; L A2, 374]
I-4
|
20778 |
groente |
groente:
Vlaes is de baeste gruunte: vlees is gezond Wie veul paeper hit, paepert ok zien gruunte:wie overvloed heeft, kijkt niet zo nauw
gruunte (L244a Veulen)
|
groenten
III-2-3
|
20777 |
groentesoep |
prakkezeersoep:
prákkezieërsoep (L244a Veulen)
|
soep met allerlei gehakte of gesneden groenten en/of vlees
III-2-3
|
25060 |
grote hoeveelheid, hoop |
vracht:
vra.x (P196p Veulen)
|
onbepaalde grote hoeveelheid (vracht) [ZND A1 (1940sq)]
III-4-4
|
22721 |
grote knikker: glazen knikker |
glazen maai:
(geen speciale benaming)
gloͅwəzə moͅəj (P196p Veulen)
|
Een dikke glazen knikker. [ZND B1 (1940sq)]
III-3-2
|