25166 |
mist, nevel (alg.) |
damp:
¯laaghangende mist¯
damp (Q208p Vijlen),
mot:
¯laaghangende mist¯
mot (Q208p Vijlen),
nevel:
nivvel (algemeen) (Q208p Vijlen),
nevelen (mv.):
nivvele (mv.) (Q208p Vijlen)
|
mist en nevel [DC 27 (1955)] || nevel
III-4-4
|
23553 |
miswijn |
kerkenwijn:
kirkewien (Q208p Vijlen)
|
De miswijn [mèswien?]. [N 96B (1989)]
III-3-3
|
17833 |
moe |
moe:
mĕŭj (Q208p Vijlen)
|
moe [SGV (1914)]
III-1-2
|
20331 |
moeder |
ma:
betere stand
ma (Q208p Vijlen),
mam:
mam (Q208p Vijlen, ...
Q208p Vijlen,
Q208p Vijlen,
Q208p Vijlen,
Q208p Vijlen,
Q208p Vijlen,
Q208p Vijlen,
Q208p Vijlen,
Q208p Vijlen),
gewone volk
mam (Q208p Vijlen),
moeder:
modder (Q208p Vijlen, ...
Q208p Vijlen,
Q208p Vijlen,
Q208p Vijlen,
Q208p Vijlen),
móddër (Q208p Vijlen),
mödder (Q208p Vijlen),
zie modder is oad
modder (Q208p Vijlen)
|
(moeder;) Hoe wordt de moeder door de kinderen aangesproken? [DC 05 (1937)] || moeder [DC 03 (1934)], [SGV (1914)] || moeder: zn moeder is oud [DC 35 (1963)] || moeder; (Hoe wordt de moeder door de kinderen aangesproken?) [DC 05 (1937)] || moeder; ik ga met mijn moeder naar de markt; volw. [DC 12a (1943)] || moeder; ik ga met moeder naar de markt; < 6 jaar [DC 12a (1943)] || moeder; ik ga met moeder naar de markt; ± 10 jaar [DC 12a (1943)]
III-2-2
|
33019 |
moederkoren |
brand:
brand (Q208p Vijlen),
moederkoren:
mø̜dǝrkǫn (Q208p Vijlen)
|
De zwarte woekering die te voorschijn komt uit de aren van verschillende granen en grassoorten; vooral bekend bij rogge. De getroffen gewassen zijn zowel schadelijk voor mens en dier (vruchtafdrijvend), als tegelijkertijd geneeskrachtig (bloedstelpend en de baring opwekkend). Botanisch is de woekering een schimmel (Ustilago segetum Cord.) waardoor de plant al bij het kiemen geïnfecteerd wordt en die pas naar buiten komt als de gewassen vrucht beginnen te dragen. De ziekte was zeer gevreesd onder de landbouwers en er bestaan dan ook vele, vaak bijgelovige, gebruiken om het moederkoren tegen te gaan. Sommige zegslieden geven dan ook aanvullende opmerkingen die zowel op deze angst als op de waarde van het moederkoren wijzen. De benamingen met moeder- en moer- wijzen wel op de baringbevorderende werking van het moederkoren. In L 250 wordt opgemerkt: "Werd vroeger verzameld voor apotheken; thans in Zwitserland gekweekt."; in L 270: "Een zwak aftreksel van ''moorkore'' werd vroeger direct na de bevalling aan de moeder gegeven; dit i.v.m. tegengaan van bloedverlies; het werd in de koffiemolen gemalen." In Q 97: "Dit moorkore kwam vroeger vaak voor. Tot een bepaalde hoeveelheid was het toelaatbaar. Moorkore werd vroeger goed betaald. Deze plant had namelijk de eigenschap dat ze, in gemalen toestand, in staat was de vrucht te kunnen afdrijven. Reden waarvoor ze door apothekers werd gekocht. Als er teveel van dit spul in het dierenvoer zat, betekende dat voor de boeren vaak een strop. De beesten gingen dan "versjete", d.w.z. de kalveren werden te vroeg geboren en overleefden dit meestal niet." De benaming duivelskoren en duivelsteken alsook de vernoemingen met diernamen wijzen wel op het taboe dat op deze gevreesde ziekte rustte. De benaming hanespoor is wel een leenvertaling van het Fr. ''ergot''.' [A 43, 11; L 1 a-m; L 1 u, 163; L 15, 12; S 24; monogr.]
I-4
|
24691 |
moederkruid |
hemdenknoopjes:
kemde knupkes (Q208p Vijlen)
|
Moederkruid (chrysanthenum parthenium). Overblijvende plant. De stengel is ongeveer 45 cm hoog. de bladeren zijn geveerd; veelbladhoofdjes. De plant heeft een onaangename geur (mater, hemdsknopje). [N 92 (1982)]
III-4-3
|
17567 |
moedervlek |
moedervlek:
moddervlek (Q208p Vijlen)
|
Moedervlek: een aangeboren bruine vlek op de huid (moedermaal, peperkoor, pepervlek). [N 84 (1981)]
III-1-1
|
19100 |
moeite |
moeite:
meutə (Q208p Vijlen)
|
moeite; hij geeft zich moeite [DC 03]
III-1-4
|
19940 |
moer |
moer:
moor (Q208p Vijlen)
|
konijn, vrouwtje [DC 04 (1936)]
III-2-1
|
33700 |
moeras |
moeras:
muras (Q208p Vijlen)
|
Waterachtig, laaggelegen, drassig land, broekland, gebied zonder behoorlijke afwatering. [N 27, 20; N 14, 53; N 6, 33b; R 3, 9; A 2, 57; RND 20; Wi 17; Wi 54; L 19B, 2aI; Vld.; monogr.]
I-8
|