e-WLD begrippen 

 
 
Filteren...

Overzicht

BegripTrefwoord: dialectopgave (plaats)Omschrijving
pezerik bullepees: bulle pèès (Mheer), bullepees (Born, ... ), bullpees (Maastricht), bulləpees (Gennep), böllepees (Maastricht, ... ), bölləpīēs (Venlo), Algemene opmerking v.d. invuller: in het Meerlos dialect bestaat geen uitgangs "n"!  bullepees (Meerlo), cravache (fr.): cravache (Leopoldsburg), durenpezel: deurepiezel (Maastricht), deurəpiezəl (Maastricht), deurəpīēzəl (Maastricht), duurə-piezel (Doenrade), dörepĭĕzel (Klimmen), Algemene opmerking bij deze vragenlijst: deze lijst heb ik letterlijk, zoals invuller het genoteerd heeft overgenomen!  deurəpĭĕzəl (Maastricht), Opm. v.d. invuller: deur = stier; piezel = spier, streng.  deurepiezel (Maastricht), karwats: karwajts (Maastricht), karwats (Wijlre), karwatsj (Maastricht, ... ), kerwatjs (Maasniel), kerwats (Ell, ... ), kərwàts (Loksbergen), kərwàtsj (Susteren), Opm. v.d. invuller: klotssuur = klop krijgen.  karwats (Jeuk), kloten: klutǝn (Sint-Truiden), kluǝtǝ (Berg / Terblijt), pees: paes (Blerick), pees (Eksel, ... ), péis (Diepenbeek), péés (As), pēs (Leopoldsburg), pęjs (Sint-Truiden), peesderik: pēsdǝrek (Ell), peits (<du.): WNT: peits, Van hd. peitsche, zweep, dat van slavischen oorsprong is. Het woord is blijkbaar uit het Hd. overgenomen en komt b.v. in Brab., Limburg en elders in de volkstaal vor en is ook in Z.-Afrika gewoon. Verwantschap met mnl. peetse, pees, is minder waarschijnlijk.  peits (Sevenum, ... ), pietsj (Kerkrade), pijtsj (Vlodrop), pezel: piesəl (Montfort), piezəl (Maastricht, ... ), pēzǝl (Maasmechelen), pezerik: peezerik (Oirsbeek), peezərik (Montfort, ... ), pesǝrek (Kuringen), pezerik (Bree, ... ), pezurik (Brunssum), pezǝrek (Meijel), pĕĕzərik (Heel), pieëzerik (Waubach), pisǝrek (Kuringen), pizǝrek (Beringen, ... ), piǝzǝrek (Genk, ... ), pīēzerik (Merkelbeek), pézerik (Meijel), pîêzərik (Heerlen), pēsǝrek (Leopoldsburg, ... ), pēzęrik (Rotem), pēzǝrek (Blitterswijck, ... ), pēzǝrik (Maaseik), pēzǝręk (Opitter), pēzǝrǝk (Blerick, ... ), pē̜zǝrek (Herten, ... ), pęjzǝrɛk (Herk-de-Stad), pęzǝrek (Roggel), pęzǝrik (Neerpelt), pęzǝręk (Neerharen), pī-jǝzǝrek (Helchteren), pī.zǝrǝk (Panningen, ... ), pī.ǝzǝrek (Zonhoven), pīzǝrik (Alken, ... ), pīzǝrǝk (Beverst, ... ), pɛzǝrik (Kaulille), pɛ̄zǝręk (Lommel), Opm. v.d. invuller: is de urineleider. Wordt gebruikt om er zagen mee te smeren; zagesmèèrder.  pazerik (Tienray), Opm. v.d. invuller: om houtzaag in te smeren tijdens gebruik.  peezerik (Herten (bij Roermond)), pie: (Mal, ... ), piezel: pisǝl (Gulpen, ... ), pizǝl (Bleijerheide, ... ), pižǝl (Riemst), pī.zǝl (Waubach), pīzǝl (Mechelen), piezeling: pīzǝleŋ (Bilzen), pin: pin (Mal, ... ), pink: piŋk (Tongeren), pisbuis: piǝsbajs (Borgloon), pissel: pesǝl (Kerkrade), poens: puns (Tongeren), prik: piŋk (Alken, ... ), prek (Zepperen), pummel: pø̜mǝl (Riemst), sloek: šluk (Heugem), smik: (v.).  šme.k (Eys), varkenspiezel: vɛrkǝnspizǝl (Bleijerheide), wezerik: wēzǝrek (As), zaad: zǭt (Waasmont), zaadstreng: zōtstrɛŋ (Sint-Truiden), zagensmeerder: zāgǝsmē̜rdǝr (Blitterswijck, ... ), zagenwetter: zagenwetter (Castenray, ... ), zwaardze: zwǭts (Bilzen), zwezerik: zwēzǝrek (Leopoldsburg) De uitgesneden roede of zaadstreng van een mannelijk varken na het slachten. Veelal gebruikt men deze zaadstreng om er de zaag of schaaf mee in te smeren. Ook werkschoenen vet men ermee in. ''s Winters wordt hij als voer aan de vogels, vooral de mezen, gegeven, soms ook met de bedoeling om de vogels te vangen. [N 28, 71; N 28, 72; monogr.] || De uitgesneden roede van het varken die gebruikt wordt om het zaagblad te smeren, bijvoorbeeld wanneer door nat hout gezaagd moet worden. Zie ook afb. 28. [N 50, 39b; N 53, 27; monogr.] || harde, gedroogde, holle spier of pektouw of touw met knopen als strafwerktuig [looiepees, pezerik, bullepees] [N 90 (1982)] II-1, II-12, III-3-1
piano commode (fr.): De - kieddele, harmonika- of pianospelen.  kommoeëd (Kerkrade), Zie ook: kómmoot [pag. 190: kómmoot, Fr. commode, latafel, kast].  keͅmoot (Sittard), klavier (du.): klaveer (Kerkrade), Karte 244.  Klavier (Bocholtz, ... ), Späls doo klaveer? Spääl mech ens e stökske op dii klaveer.  klavī:r (Gemmenich), piano: p(i)ejaa.nò (Zolder), pejaoënoo (Zonhoven), pi`ā:no (Gemmenich), pianeu (Hasselt), piano (Posterholt), piejaano (Sittard), pija.no (Meeuwen), pija:no (Kanne), pijano (Lommel), pjaanou (Sint-Truiden), pjanou (Kortessem), pïjànó (Tongeren), #NAME?  piano (Swalmen), Karte 244.  pi`jāno} m. (Aubel, ... ), Op de piano spelen.  pejanòu (Niel-bij-St.-Truiden), pijāno (Hamont), Piano spelen.  pəjAəno (Zonhoven), vgl. pag. 188: I. klavier, ongebr.; z. piano.  piano (Maastricht), vleugel: vlüegel (Bocholtz, ... ), De - is te groet veur de kamer; begleijing op de -.  vleugel (Maastricht) 1. Piano (instrument). || 1. Piano. || 2. Vleugel (muziekinstrument). || Commode [piano]. || Klaveer: 1. Klavier. || Klavier. || Piaano: Klavier. || Piano, klavier. || Piano. || Piano: 1. [Piano]. || Piano: 1. Piano. || Piano: bekend instrument. || Piano: piano. || Vleugel: c) lang uitgebouwde piano. III-3-2
piano add. kietelcommode: [kietel+commode, rk]  kiedelkemood (Venlo), tikketakkebred: Spott. t Is neet mie es rech, totste ins op dat - hous (1909).  tikketakkebreed (Maastricht) 1. Piano (spottend). || Piano. III-3-2
piano spelen het commode (fr.) kietelen: `t kommood keutele (Sittard), klimperen: kliempere (Kerkrade), pingelen: Op eine piano pingelen.  pingele (Swalmen) Op de piano tingelen. || Piano spelen. || Pingelen. III-3-2
pianoscharnier klavierband: klavīrbant (Bleijerheide), pianoscharnier: pijānosxarnir (Ottersum), pijānosxarnēr (Venlo), pijānošarnēr (Mechelen), pijānošǝrnēr (Posterholt), pijānōsxárnīr (Tessenderlo), pijānōšǝrnēr (Herten), pijānǫwšǝrnīr (Bilzen) Scharnier waarvan de bladen zich over de gehele lengte van de deur uitstrekken. [N 54, 90] II-9
piekeren denken: e zat dowe altijd te denke (Montenaken), hij zat zijn eigen altijd te denken (Neerpelt), dromen: draome (Montfort), dreumə (Nieuwenhagen), droume (Nunhem), drueme (Millen), druime (Bree, ... ), druimen (Rotem, ... ), druimə (Maastricht), druëme (Oirlo), dròwme (As), he zaat doa altij te drume (Helchteren), he zat altijd te dreme (Genk), he zit dao altied te druimen (Opoeteren), hee zat doe altijd te drume (Jeuk), hij zat daar altijd te druëmen (Tessenderlo), hij zat daor altijd te drumen (Tessenderlo), hij zit altijd te droomen (Hamont), hiəj zuət duə altət tə drø̄mə (Ulbeek), hè zaat altied te druime (Opitter), te driemen (Kermt), dubben: dibbe (Hasselt), dobben (Peer), dubbe (As, ... ), dubben (Eys, ... ), dubbən (Urmond), duppə (Zonhoven), döbbe (Altweert, ... ), døbə (Grevenbicht/Papenhoven), he zat douwe altijd te dubben (Bos), hej zat dao alted te dubben (Lommel), hij zaot do alted te dubben (Beverlo), hij zit altiet te dubben (Neerpelt), fantaseren: fantesejen (Zichen-Zussen-Bolder), (gelijk in bed maar langer).  faantezèje (Vlijtingen), grbeln (du.): grūūbələ (Nieuwenhagen), jru’bele (Bleijerheide, ... ), kniezen: hi zoat doa mè altied te knieze (Kaulille), hè zit dao altied te kniezen (Rekem), hé zaat dao altied te kniezen (Bree), kniezen (Neeroeteren, ... ), knīēze (Merkelbeek), koekeloeren: koekeloeren (Helchteren), loeren: hij zit doa aaltij te loere (Kerkhoven), malen: mao.ële (Zonhoven), mieren: miere (Blitterswijck, ... ), mijmeren: hej zaat do altied te miemeren (Hamont), hij zaat do altied te miemeren (Hamont), hij zit te miemeren (Kaulille), hè zitj toa altied te mirmere (Opitter), meimere (Bree), meimeren (Peer), mi-jmere (As, ... ), miemere (Haelen, ... ), miemərə (Beesel), mīēmere (Blitterswijck, ... ), mymere (Bilzen), Note v.d. invuller: mie: merte = bessen.  mie:mere (Herten (bij Roermond)), nadenken: hè zaat er nog altied op no te dinke (Kaulille), nao te denken (Muizen), naodenke (Echt/Gebroek, ... ), naodinke (Amby, ... ), naodinkə (Berg-en-Terblijt, ... ), naodènke (As), noa’dinke (Bleijerheide, ... ), no͂o͂dingkə (Voerendaal), overdenken: overdinke (Helden/Everlo), peinzen: he zit do altijd te peizen (Herk-de-Stad), ich päs, wɛ̄ päzə (Halen), pynze (Gronsveld), pééjzən (Lommel), piekeren: hei zitj do altijs te piekeren (Bocholt), heij zat do altijd te piekeren (Jeuk), hij zaat do altiejd te piekeren (Achel), hij zat dao altij e pie-eren (Tessenderlo), hij zit daar altijd te pikkeren (Lommel), ie zaat dao altied te piekere (Neerpelt), pi-jkeke (Hasselt), piekeren (Beek, ... ), piekĕrĕ (Heerlerbaan/Kaumer), piekkerre (Vlodrop), pĭĕʔərən (Lommel), ɛ zaat dao aaltied te pikkeren (Lanaken), prakkedenken: prakkedeenke (Gronsveld), prakkedinke (Venlo), prakkedènke (Genk), prakkedînke (Altweert, ... ), prakkiseren: altēͅt tə prakəziērən (Diepenbeek), altīd tə prakkəzērə (Lanaken), e zat daa altijd te prakkezeere (Montenaken), e zat do altijd te prakkezeire (Sint-Truiden), e zit dao altij te pra-ezeire (Tessenderlo), er zot do altied te prakkezeren (Rekem), hai zaat do altai op te prakkezeeren (Hechtel), he zaaet do altij te prakkezeeren (Hechtel), he zaat dao altijd te prakkezeeren (Peer), he zaat de altijd te prakkezeere (Peer), he zaat dou altijd te prakkezeeren (Peer), he zat altijd te praktizeiren (Sint-Truiden), he zat do altijd te praktezeire (Sint-Truiden), he zit altied te prakkezeeren (Mechelen-aan-de-Maas), he zit dao altied te prakkezere (As), he zit do aaltijd te prakkezeeren (Rotem), he zit do altied te prakkezieren (Reppel), he zit doa alteed te prakkəzèrən (Mopertingen), he zit doa altijd te prakkezeeren (Hechtel), he zit doe altij te prakkezeeren (Peer), he zoot daor altied mer te prakkezeeren (Stokkem), hee zat do alted te prakkezeeren (Schulen), hee zit deu altijd mer te prakkezeeren (Peer), hee zit doo altaid te prakkezieren (Tongeren), hee zit doo altijd te prakkezeuren (Wilderen), heeje zit dowe te prakkezijre (Hoepertingen), heeje zoet doowe altijed te prakkezeeren (Kermt), hei zat dao altied te prakkezeeren (Overpelt), hei zat doə tə prakəzerən (Zolder), hei zit dao altij te prakkezeire (Tessenderlo), hei zit do altied te prakkezeeren (Hamont), hei zit doa altied te prakkeziere (Gruitrode), hei zit dou altied te prakkezeiren (Lanklaar), hei zit ər altit tə prakəzerən (Neerpelt), heie zat daa altijd te praktezeeren (Nieuwerkerken), heizetəraltit tə prakəzerən (Neerpelt), het zuut doa alteed te prakkizeeren (Vlijtingen), hē zat dōə altəd øvər tə prakəzērə (Herk-de-Stad), hēi zut dōe altēͅd te prakkezēren (Diepenbeek), hēͅ zit tə prakəzēͅrə (Opglabbeek), hi zouet do alteid te prakkezeere (Hasselt), hie zaat dao altijd te prakkezeeren (Maaseik), hie zat do altijd te prakkezeeren (Genk), hie zet`noͅ altejət tə prakəzērn (Zonhoven), hie zit altijd te prakkezieren (Kortessem), hieje ziet dao alteid te prakkezeere (Hasselt), hieje zoat doe altèèd te prakazeeren (Koersel), hij zaat do altied te prakkezeeren (Hamont), hij zaat do altiet te prakkezeeren (Neerpelt), hij zaot dao altij te pra-ezeiren (Kwaadmechelen), hij zaowet d`r altij te prakezeejeren (Lommel), hij zat daor altijd te prakkezeiren (Oud-Winterslag), hij zit ao altiejd te prakkezieren (Achel), hij zit dao altij te prakkezeere (Kerkhoven), hij zit doar altijd te prakkezeeren (Lommel), hij zoet do te prakkezeeren (Genk), hij zoet doo altijd mèr te prakezeere (Genk), hij zoot dao altij te pra-eze-eren (Kwaadmechelen), hijzaat dao altij mer te prakkezeeren (Neerpelt), hiə zoət daoə alteͅit tə prakəziərə (Sint-Lambrechts-Herk), hè zaat dao altied maar te prakkezèeren (Opoeteren), hè zaat dao altied te prakkezèren (Bree), hè zaat dao altied te prakkezìeren (Neeroeteren), hè zaat dao te prakkezeeren (Neeroeteren), hè zaat deu altij te prakkezeeren (Peer), hè zaat do altied te prakkezeeren (Maaseik), hè zaat doa altied et prakkezère (Bree), hè zaat doa altied te prakkezeeren (Neeroeteren), hè zat altijd te prakkezeiren (Oud-Winterslag), hè zat dao te prakkezeeren (Koersel), hè zit dao altied te prakkezeeren (Rekem, ... ), hè zit dao altied te prakkezeren (Neeroeteren), hè zit doa altiet te prakkezeeren (Vucht), hè zoet do altied iever te prakkezèren (Zutendaal), hé zaat do altied uver te prakkezeeren (Bocholt), hé zoot do alteed te prakkezèren (Eigenbilzen), hə zyt doͅ altīt tə prakəzēͅrə (Zutendaal), həzātdoaltəprakəzerə (Neerglabbeek), ie zit deu altied te prakkezeeren (Rotem), pra.kəz‧ēərə (Eys), prakezeje (Zichen-Zussen-Bolder), prakezeren (Leopoldsburg), prakeziere (Vaals), prakezieren (Wintershoven), prakizere (Thorn), prakkerzèere (Opitter), prakkeseere (Maastricht, ... ), prakkeze:re (Roermond), prakkezeere (Bilzen, ... ), prakkezeeren (Hamont, ... ), prakkezeerə (Doenrade, ... ), prakkezeiere (Sittard), prakkezeieren (Sittard), prakkezeire (Nieuwstadt), prakkezere (Amby, ... ), prakkezeren (Born, ... ), prakkezeëre (Waubach), prakkezeër’n (Diepenbeek), prakkezēērūn (Brunssum), prakkezēre (Echt/Gebroek, ... ), prakkezieere (Weert), prakkeziere (Meerlo, ... ), prakkezieëre (Altweert, ... ), prakkeziërre (Hoeselt), prakkezèren (Opoeteren), prakkezére (Klimmen, ... ), prakkezéren (Eigenbilzen, ... ), prakkezéére (Wijlre), prakkizeere (Jeuk, ... ), prakkizeiren (Bocholt), prakkizere (Tungelroy), prakkizeren (Meijel), prakkəzee.rə (Kelpen), prakkəzeerə (Beesel, ... ), prakkəzerən (Urmond), prakkəzērə (Moelingen), prakkəzééjrə (Niel-bij-St.-Truiden), prakəzērə (Rekem), prakəzēͅrə (Meeuwen), prakəzīrə (Borgloon), prākəzēērə (Maastricht), pràkkezeere (Swalmen), pràkkezeerə (Oirsbeek), pràkkezere (Sevenum), pràkkezéére (As), pràkkëzièrë (Tongeren), pràkkəzeerə (Heerlen, ... ), pràkkəzeer⁄ə (Brunssum), pràkkəzéérə (Amstenrade), pràkkəzéərn (Zonhoven), pràkkəzêêrə (Hamont), pràkəzijrə (Loksbergen), pràʔəzeiərən (Lommel), prákkezeeëre (Zonhoven), prákkeziere (Venray), prákkəzeerə (Reuver, ... ), prákkəzēēre (Nieuwenhagen), prâkkezēren (Schimmert), ə zat dao alteət tə prakəzerə (Dilsen), əzatɛ altitə prakəzerə (Stokkem), əzōt dōͅ altit tə prakəzerə (Grevenbicht/Papenhoven), ɛr zoal dòa alaid te prakkezeeren (Lanaken), (m.).  prakkezeren (Noorbeek), Ik prakezie.r d¯r aover mit de fiets te gaon Prakkezie.re kumt van é.rme luj  prakkezie.re (Gennep, ... ), prakkezere is de kunst zag de sjrwäör, doe zat er het stök naeven het gaot (gez.) Afl. prakkezasie, ein prakkezant  prakkezere (Echt/Gebroek), speculeren: he zat do altijd te spiejelere (Sint-Truiden), heje zit dao alted te spikeleeren (Hoepertingen), heje zit doe altijd te spikeleejeren (Groot-Gelmen), hie zoat doa altijd te spikkeleren (Zolder), hie zoat doa altèid te spikkeliëren (Kortessem), hie zoet doe altijed te spikkelieren (Sint-Lambrechts-Herk), hij zat doa altij te spi-eleren (Tessenderlo), hij zit te speculeren (Koersel), hij zpat doa altijd te spikkeleren (Tessenderlo), hije war altijd ant spikeleeren (Schakkebroek), hije zit doue te spikelijere (Gutshoven), hiə zat duə altet te spikəliərə (Alken), hè zit do altè te spikkelere (Beringen), hè zoot dwwo alteed te spikkelieeren (s-Herenelderen), hé zat er altijd te spekeleeren (Stokrooie), hé zit do altijd te spikeleere (Kuringen), spekuleere (Montenaken), spekəlīrə (Borgloon), spikeleere (Beverlo, ... ), spikkeleere (Ulbeek), spikkeleire (Sint-Truiden), spikkelére (Wellen), spikkəlērə (Moelingen), spəkəlééjrə (Niel-bij-St.-Truiden), te spekeleere (Genk), te spikkeleere (Hoepertingen), zit altijd te spikeleiren (Velm), tobben: tóbbə (Heerlen), zich get durch de kop laten gaan: ze.x˃ geͅ.t˃ dø.rəx˃ dər koͅ.p loͅ.tə goͅ.a (Eys) denken over || denken: Je moet er nog maar eens over - [DC 35 (1963)] || dubben, twijfelen, piekeren || hij zat daar altijd te mijmeren (onder "mijmeren"verstaan we hier: over zijn zorgen zitten te denken, te piekeren, te prakkezeren) [ZND 39 (1942)] || ik denk, wij denken (of peinzen?) ik dacht het wel, wij dachten het ik heb het gedacht [ZND 08 (1925)] || intents nadenken || nadenken || nadenken, denken, piekeren || nadenken, piekeren, dubben || over zijn zorgen nadenken [mijmeren, dolleren, prakkezeren, praktiseren, dubben, dromen] [N 85 (1981)] || overpeinzen || peinzen || peinzen, denken, piekeren || piekeren || piekeren, dubben || piekeren, nadenken || prakkezeren || prakkiseren || prakkizeren || prakkizeren, peinzen, piekeren || tobben || uitdenken || zeuren, piekeren III-1-4
piepen fluiten: fleutje (Meijel), keken: kękǝ (Gelieren Bret), kwebbelen: kwɛbǝlǝ (Baarlo), piepen: piepe (Geverik/Kelmond, ... ), piepə (Amstenrade, ... ), piepən (Kapel-in-t-Zand, ... ), pieëpe (Hoensbroek), piēpe (Bilzen), pii̯pǝ (Wellen), pipǝ (Beringen, ... ), pièpe (Venray), piǝpǝ (Leunen), pīēpe (Blerick, ... ), pīēpə (Grevenbicht/Papenhoven, ... ), pīpǝ (Baexem, ... ), p‧īpə (Eys, ... ), antw. als subst.: pieper gegeven  pieper (Maasniel), razelen: rǫǝzǝlǝ (Wellen), roeken: rōēke (Klimmen), schetteren: sxɛtǝrǝ (Milsbeek, ... ), šętǝrǝ (Gelieren Bret), sjielpen: schielpè (Heerlerbaan/Kaumer), sjielepe (Gulpen), sjielpe (Klimmen, ... ), sjielpə (Kapel-in-t-Zand), sjiĕlpə (Nieuwenhagen), sjillepe (Maastricht, ... ), sjilpe (As, ... ), sjīējlpə (Reuver), šelpǝ (Kwaadmechelen, ... ), šilpǝ (Hoeselt, ... ), ve mus  sjilpe, sjirpe (Bilzen), sjielperen: šelpǝrǝ (Grathem), sjiepen: šipǝ (Bree, ... ), šīpǝ (Boekt Heikant, ... ), sjieperen: šipǝrǝ (Zolder), sjierpen: schirpe (Eys), sjierepe (Gulpen), sjierepə (Maastricht), sjierpe (Blerick, ... ), sjierpe(n) (Velden), sjierpen (Born), sjierpö (Stevensweert), sjierpə (Epen, ... ), sjierrəpə (Hulsberg, ... ), sjiĕrpe (Klimmen), sjiĕrpə (Heerlen, ... ), sjiĕrəpə (Meijel), sjirpe (Doenrade, ... ), sjirpen (Beesel, ... ), sjirpə (Oirsbeek, ... ), sjirpən (Brunssum), sjrippe (Maastricht), sxirpǝ (Middelaar), šerpǝ (Geulle, ... ), širpǝ (Banholt, ... ), širǝpǝ (Paal), šīrpǝ (Eygelshoven), IPA, omgesp.  ∂[širpə (Kwaadmechelen), van mussen  chierpe (Vlijtingen), ve mus  sjilpe, sjirpe (Bilzen), sjtielpen: štilpǝ (Welten), snerpen: snɛrpǝ (Oost-Maarland), tiepen: tipǝ (Gennep, ... ), tierpen: tirpǝ (Neeritter), tjieken: tjikǝ (Roermond), tjielpen: tjielpe (Boekend, ... ), tjielpen (Eksel), tjiĕlpə (Gennep), tjillepe (Maastricht), tjilpe (Wijnandsrade), tjilpen (Eigenbilzen, ... ), tjilpǝ (Halen, ... ), tjīēlpə (Venlo), tjiepelen: tjipǝlǝ (Kaulille), tjiepen: tjipǝ (Brunssum, ... ), tjipǝn (Lommel), tjiʔǝ (Lommel), tjierpen: tjirpe (Jeuk), tjirpen (Stein), tsjielpen: tschlielept (Noorbeek), tsjiĕlpe (Susteren), tsjilpe (Geulle, ... ), tšelpǝ (Rotem), tšilpǝ (Noorbeek, ... ), tsjiepen: tšepǝ (Rummen), tšipǝ (Bocholt, ... ), tšipǝn (Achel), tšīpǝ (Aldeneik, ... ), tsjierpen: tšerpǝ (Hoeselt, ... ), tširpǝ (Ketsingen, ... ), tširǝpn (Diepenbeek), tširǝpǝ (Borgloon, ... ), tširǝpǝn (Hamont), witselen: wetšǝlǝ (Guttecoven), zingen: zeŋǝ (Baarlo) een zacht piepend geluid geven, gezegd van vogels (sjirpen, tjilpen, tjerpen) [N 83 (1981)] || Geluid voortbrengen, gezegd van een jonge kip. [N 19, 48; monogr.] I-12, III-4-1
pijl flits: Sub flitsboog.  flits (Maaseik), pijl: de pèjl (Kanne), ne peil (Lommel), ne pijl (Bilzen), pael (Beringen, ... ), pail (Tongeren), peejel (Loksbergen), peel (Rekem, ... ), peel, pieël (Stokkem), peil (Bilzen, ... ), pejl (As), pēəl (Zonhoven), peͅil (Maastricht), peͅjl (Maastricht), peͅl (Lommel), pfaj.l (Gemmenich), pi-jl (As, ... ), pi:əl (Eksel), pie:l (Bocholt, ... ), pieel (Beesel, ... ), piel (Achel, ... ), pielle (Posterholt), pieël, peel (Stokkem), pijl (Bilzen, ... ), pijl ên boëg (Bilzen), pijël (Vorsen), pil (Gennep, ... ), piél (Herten (bij Roermond), ... ), pīēl (Roermond), pīhīl (Heel), pīl (Eys, ... ), pīəl (Amstenrade, ... ), pèel (Stal), pèijl (Veldwezelt), pèl (Alken), pèè.l (Gors-Opleeuw, ... ), pèè.ël (Zonhoven), pèèl (Sint-Truiden, ... ), pê"l (Beverlo), pî.l (Meeuwen), (pijl)  piel (Eksel), Ene pijl afschieten.  peͅəl (Niel-bij-St.-Truiden), In de Maaskant schieten de schutten niet met boog en pijl, maar met de buks.  pi:l (Meeswijk), Meerv.: dë pajl.  dë pājl (Tongeren), Met pijl en boog schieten.  pil (Hamont), Mit piele sjete biej den handbaog (handboogschutterij).  piel (Echt/Gebroek), Mv. peils, verkl. e peilke  ne pèè.l (Zolder), Mèt - en baog.  pijl (Maastricht), Mêt pikvoëgele goejde ze e -ke ién de plefoûng.  pyl (Gronsveld), spuulgoedautos, pijl en boog,cowboy spelen, ridder spelen,stripverhalen lezen.  pijl en boog (Hamont), Veel speelgoed maakten we zelf: pijlen en boog (pajl én bwòg), n katapult (ë sjietlêêr), n vislijn (n vèslajn), sabel en geweer (sôôbël én gëwêêr), n telefoon met twee luciferdoosjes (twee priemëdúskës), verbonden met een lange garendraad (gôôndrwòd) die strak gespannen moest zijn, dan kon men met elkaar spreken, telefoneren. Van krantenpapier (gëzèttëpëpier) n punthoed vouwen. Ook n bootje vouwden we van steviger papier. Veel groepsspelletjes, gezelschapsspelletjes, loopspelen begonnen met een aftelrijmpje en gingen vaak gepaard met een liedje of rijmpje. Denk aan "zakdoek leggen..."Kegelen (kùigëlë), òp stelten lopen (òp krùkkë lòupë), winkelke spelen (meisjesspel), make én pake spelen (met kinderkoets, wiegje, keukentje, enz. Kaartenhuisjes of kaartentoren bouwen. ...  pajl (Tongeren), Vergelijk Lat. pilum.  piêl (Weert), schicht: schicht (Stein) 1. Pijl. || 1. Schietvoorwerp. || [I]. Pijl. || de dunne lichte staaf van hout met een scherpe punt die met een boog naar een doel wordt afgeschoten [pijl, bout, teit, straal, schicht] [N 112 (2006)] || De dunne lichte staaf van hout met een scherpe punt die met een boog naar een doel wordt afgeschoten [pijl, bout, teit, straal, schicht]. [N 88 (1982)] || I. Pijl. || Pfajl: Pfeil. || Pijl (projectiel). || Pijl (van boog...). || Pijl. [Willems (1885)] || Pijl: 1. [Pijl]. || Pijl: 1. Pijl. || Pijl: 1. Schicht. || Pijl: dunne lichte staaf van hout met een scherpe punt die met een boog naar een doel wordt afgeschoten. || Pijl: pijl. || Pijl; piemel. || Wetenswaardigheden. [SND (2006)] III-3-2
pijl add. beit: Geh. Beverloo. (t Daghet in den Oosten XI, 49)  beit (Beverlo), bouts: boots (Kerkrade), kiel: kiel (Heerlen) Bout; soldeerbout; pijl voor een kruisboog. || Korte pijl. || Stompe pijl. III-3-2
pijl van een boog aanslag: ānšlāx (Klimmen), booghoogte: bōxhȳǝx˱dǝ (Neeritter), bǫaxhyǝxtǝ, bǫaxhȳx˱dǝ (Heerlen), bǭxhȳx˱dǝ (Oud-Caberg), bǭxhødǝ (Rijckholt), bǭxhø̜jǝx˱djǝ (Herten), cirkelrond: serǝʔǝlront (Tessenderlo), hoogte: huxtǝ (Berverlo), hwøǝx˱dǝ (Ulestraten), hø̜jxtǝ (Schimmert), hījxtǝ (Meeuwen), hīxtǝ (Genk), hǫxtǝ (Lommel), hoogte (van de boog): hyǝxtǝ (Klimmen), hȳx˱dǝ (Bleijerheide), pijl: pē̜l (Sint-Truiden), pęjl (Hoensbroek), porring: pǫreŋ (Maastricht, ... ), sprong: šproŋk (Kerkrade), straal: strǭl (Venray, ... ), štrǭl (Eys, ... ), toer: tuǝr (Meijel), tūr (Ell, ... ), toerhoogte: tūrhø̄x˱djǝ (Tungelroy), toog: tuǝx (Tegelen), tōx (Helden, ... ) De hoogte van een gemetselde boog, gemeten tussen de denkbeeldige lijn van de spanning en de kruin. Meestal neemt men voor de pijl 1/5 tot 1/10 gedeelte van de overspanning. Het bepalen van de hoogte van de pijl noemde men in Q 121: 'sprong geven' ('šproŋk jęǝvǝ'). [N 32, 17d; monogr.] II-9